Nederlandse Zonne-energie na de Salderingsregeling: Waarom Timing Belangrijker Wordt,

Weinig Europese markten voor zonne-energie voor residentiële huishoudens hebben het terugleveren van overtollige PV-energie aan het net zo eenvoudig gemaakt als Nederland. Dankzij de netmetingsregeling kan een huishouden 's middags opgewekte energie terugleveren aan het net, waarmee het later verbruikte elektriciteitsverbruik wordt gecompenseerd. Tot nu toe was er weinig reden om lang na te denken over de timing.

Dat verandert op 1 januari 2027. Eigenaren van zonnepanelen ontvangen nog steeds een terugleververgoeding, maar teruggeleverde energie wordt niet langer verrekend met later verbruik. Volgens de huidige wetgeving moet de compensatie tot 2030 minimaal 50% van het basistarief voor elektriciteit bedragen. Terugleverkosten van de leverancier kunnen nog steeds van toepassing zijn.

“Vanaf 2027 verandert het gesprek over zonne-energie voor woningen. Het gaat niet langer alleen om hoeveel zonne-energie een dak kan opwekken. De praktische vraag wordt: hoeveel van die energie kan in huis blijven en wanneer moet die gebruikt worden?”

— Mark Poutsma, Country Manager, SolaX Power Nederland

Een Nederlands huishouden moet straks rekening houden met de middag- en avondverbruik,

Dat betekent niet dat elk Nederlands huishouden per direct een batterij nodig heeft. Een woning met een elektrische auto, warmtepomp en driefasen aansluiting heeft een heel ander verbruikspatroon dan een klein huis dat overdag leeg staat. Naast die patronen spelen ook tarieven, de aanschafprijs en het bruikbare vermogen van de batterij een rol, evenals het aantal keren dat de batterij per jaar kan worden op- en ontladen.

Er is nog een belangrijk punt: een thuisbatterij verschuift energie over uren, niet over seizoenen. De stroom van een zonnige middag kan worden gebruikt in de avond, maar de opwekking van een zonnige week in juli kan niet worden opgeslagen voor een donkere periode in december. Dat klinkt logisch, maar in alle enthousiasme over opslag raakt dat wel eens onderbelicht.

De batterij is vooral nuttig in woningen met een duidelijk verschil tussen opwekking en verbruikstijden. De stroom die de panelen leveren op het midden van de dag kan worden bewaard voor koken, verwarmen of het opladen van de auto later op de dag. Bij dynamische tarieven kan opladen van het net op momenten met lage tarieven ook voordelig zijn. Voor veel huishoudens geldt echter: het begint met het verbeteren van het eigen verbruik.

“Voor huiseigenaren bestaat er geen universele opslagoplossing die in elk huis past. IES is een meer geïntegreerde oplossing: het combineert de belangrijkste opslagfuncties en kan worden gekoppeld aan X-HUB voor energiebeheer in huis. Voor huishoudens en installateurs die minder losse componenten willen, kan die eenvoud van belang zijn.”

SolaX biedt twee verschillende oplossingen voor de Nederlandse markt. De IES is een geïntegreerd systeem waarin alle belangrijke opslagfuncties in één behuizing zijn ondergebracht, in combinatie met het X-HUB-energiemanagementsysteem. Dit is vooral geschikt voor eigenaren en installateurs die een samenhangend systeem willen zonder losse onderdelen.

Voor woningen met een driefasen aansluiting is er de X3-HYB G4 PRO in combinatie met de HS36-batterij. De HS36-serie heeft een bruikbare capaciteit van ongeveer 7,4 kWh tot 47,9 kWh. Het sterke punt is niet de maximale waarde, maar dat de batterijcapaciteit per woning kan worden afgestemd in plaats van een standaardformaat te gebruiken.

XHub fungeert als management-systeem  en coördineert omvormers, batterijen, laadpunten voor elektrische auto's, warmtepompen en andere verbruikers. Juist na 2027 wordt dat waardevol. Overigens zal niet elke Nederlandse woning behoefte hebben aan actief inspelen op prijsschommelingen; een hoog eigen verbruik is al een uitstekende basis.

“Het doel van XHub is niet dat elk huishouden agressief elektriciteit gaat verhandelen. Het is om de omvormer, batterij, laadpaal voor elektrische voertuigen, warmtepomp en andere verbruikers te coördineren, zodat huishoudens bewuster met energie omgaan. Voor veel Nederlandse huishoudens is een lager zelfverbruik waarschijnlijk het belangrijkste doel.”

De 50%-regeling is geen subsidie voor batterijen,

Voor de zakelijke markt ligt het anders. De SDE++-subsidie is een exploitatiesubsidie voor hernieuwbare energie en CO₂-reductie. Een batterij wordt niet gesubsidieerd alleen maar omdat die naast zonnepanelen staat.

Wat de subsidieronde van 2023 bijzonder maakte, was de netbeperking: behalve voor zonnevolgsystemen mocht de gecontracteerde teruglevercapaciteit maximaal 50% van het piekvermogen van de zonne-installatie bedragen. Die eis gold al voor projecten van 1 MWp en groter in 2022 en werd in 2023 uitgebreid naar kleinere categorieën.

Voorbeeld: een PV-project van 1 MWp mag dan maximaal 500 kW aan teruglevercapaciteit contracteren. Dat betekent niet dat de helft van de jaarlijkse opwekking verloren gaat, omdat zonnepanelen slechts kortstondig hun maximale vermogen leveren. De RVO schat dat het productievolume waarop de beperking van toepassing is doorgaans slechts 6% tot 7% van de totale jaaropwekking bedraagt. Het doel is om de beschikbare netcapaciteit eerlijker te verdelen.

De regeling stimuleert bedrijven om beter te kijken naar wat er achter de meter gebeurt. Opwek beperken is een mogelijkheid, maar direct verbruik verdient vaak de voorkeur. Een batterij is alleen interessant als de piekopwekking en de verbruiksvraag onvoldoende samenvallen — en moet dus ook financieel rendabel zijn. Een batterij die alleen wordt aangeschaft omdat de netaansluiting te klein is, is lang niet altijd een verantwoorde investering.

Een fabriek die overdag veel stroom verbruikt, gebruikt het grootste deel van de PV-stroom al direct. Voor een logistiek bedrijf met wagens die laat in de middag terugkeren, ligt dat anders. Hetzelfde geldt voor een koelhuis met sterke verbruikspieken of een bedrijf dat de netaansluiting de komende jaren niet kan uitbreiden.

Begin met het verbruiksprofiel,

Voor zakelijke projecten is het jaarverbruik alleen onvoldoende informatie. Wat echt telt is het verbruikspatroon per kwartier of per uur, de maximaal gecontracteerde in- en terugleveringscapaciteit, de verwachte zonne-opwekking en het tijdstip van nieuwe verbruikers. Het vermogen van de batterij bepaalt hoeveel piekbelasting kan worden opgevangen; de capaciteit bepaalt hoelang dat duurt.

Op dat gebied brengt SolaX de AELIO en TRENE in stelling. AELIO is leverbaar in configuraties van 100 kWh en 200 kWh. TRENE is geschikt voor grotere projecten van 215 kWh tot 1 MWh en meer. De kwaliteit van het energiemanagementsysteem is minstens zo belangrijk als de capaciteit zelf. Een batterij die de middagpiek opslaat, op het juiste moment ontlaadt en ook het laden van voertuigen coördineert, benut het maximale rendement uit dezelfde hardware.

“Voor commerciële en industriële projecten zou ik niet alleen op het jaarlijkse verbruik afgaan. De belastingcurve, de beperkingen van het elektriciteitsnet, de PV-productie en het tijdstip waarop nieuwe belastingen ontstaan, geven veel meer informatie. De batterijcapaciteit bepaalt hoeveel piekbelasting je aankunt; de energiecapaciteit bepaalt hoe lang je die kunt volhouden.”

En de noodstroomaggregaat?

Opslag kan ook dienen voor bedrijfszekerheid, al is dat niet voor elke locatie van toepassing. Een normaal aangesloten magazijn heeft zelden een aggregaat nodig. Dat ligt anders voor kritieke processen, locaties met een zwak net of bedrijven die geen langdurige stroomonderbreking kunnen accepteren.

Zowel AELIO als TRENE kunnen in een microgrid-samenwerking met een aggregaat worden ingezet. De batterij vangt snelle schommelingen op, slaat PV-stroom op en voorziet in piekvraag. Het aggregaat fungeert als reserve voor langere perioden. Die taakverdeling is veel efficiënter dan het aggregaat bij elke kleine schommeling te laten aanslaan.

Zonne-energie wordt een kwestie van systeemkeuze

De Nederlandse markt ontwikkelt zich niet zomaar van zonnepanelen naar batterijen. Sommige huishoudens zullen concluderen dat opslag nog niet rendeert. Veel bedrijven kunnen netbeperkingen ook oplossen door meer zelf te verbruiken, verbruik te verschuiven of een lagere teruglevercapaciteit te contracteren. Andere partijen zien wel een rendabele toepassing voor een batterij.

De kernverandering: tijdstip wordt bepalend. Na 2027 heeft op het middaguur teruggeleverde stroom niet meer dezelfde waarde als stroom die later wordt verbruikt. Bij bedrijven maakte de SDE++-regeling van 2023 al duidelijk dat netcapaciteit een beperkte hulpbron is.

“De Nederlandse markt draait steeds minder om de vraag hoeveel zonnepanelen er op het dak passen, en steeds meer om wat er met de opgewekte elektriciteit gebeurt. Daarom zou de productkeuze pas moeten plaatsvinden na de locatievraag: wanneer is er elektriciteit nodig, hoeveel kan het net aan, welke afnemers kunnen worden verplaatst en is een back-up eigenlijk wel nodig?”

Dat biedt SolaX een uitstekende uitgangspositie, maar de keuze voor een bepaald product volgt altijd op de analyse van de situatie ter plaatse: wanneer is stroom nodig, hoeveel kan het net verwerken, welke verbruikers zijn te verschuiven en is er echt noodzaak voor back-up?

De Nederlandse zonne-energie blijft groeien. Bij nieuwe installaties wordt straks niet alleen meer gevraagd hoeveel panelen op het dak passen, maar vooral: wat doen we met de stroom zodra die is geproduceerd?